Zonnestraling en schermhelderheid (Nits) bij schermen voor buiten
Je staat op het punt om een weekendje te varen. Zonnetje schijnt, temperatuur is perfect.
Je stapt je boot op, wilt even checken wat de diepte is of waar die ene boei ligt op je GPS, en dan gebeurt het: je scherm is gewoonweg niet te lezen. Het felste zonlicht kaatst rechtstreeks op het beeld en in plaats van een duidelijke kaart zie je alleen je eigen spiegelende gezicht. Vloeken helpt niet. Dit frustrerende moment is precies waarom de technologie achter schermen voor buiten, oftewel maritieme elektronica, zo’n fascinerend en belangrijk verhaal heeft.
Het draait allemaal om twee simpele maar cruciale begrippen: zonnestraling en schermhelderheid, oftewel nits.
In de wereld van visvinders en maritieme elektronica is dit het verschil tussen een soepele dag op het water en een dag vol giswerk en irritatie. Laten we dit eens rustig uitpakken, zodat je precies weet wat je moet zoeken bij je volgende aankoop voor op de boot.
Wat zijn nits eigenlijk?
Stel je voor dat je een zaklamp hebt. Hoe meer licht er uit de lamp komt, hoe feller de straal is. Bij schermen werkt het eigenlijk hetzelfde, maar dan in een vlakke vorm.
De eenheid die we daarvoor gebruiken is de nit. Een nit is eigenlijk een maat voor de lichtintensiteit die een scherm produceert.
Hoe hoger het getal, hoe feller het scherm kan worden. Een simpele vergelijking: je smartphonescherm heeft vaak een helderheid van rond de 500 tot 800 nits.
Dat is prima voor binnenshuis of in de schaduw. Maar zodra je buiten komt te staan, vooral op het water waar de zon van alle kanten weerkaatst, is dat niet genoeg. De omgeving is dan zo fel dat je scherm verbleekt.
Voor maritieme toepassingen, zoals een fishfinder of een GPS-plotter, heb je echt een scherm nodig dat veel harder kan schijnen.
Denk aan helderheden van 1000 nits of meer. Dat is het verschil tussen ‘ik zie wel iets’ en ‘ik zie precies waar de vis zit’.
Waarom is feller scherm op een boot zo cruciaal?
De kracht van de zon op het water is ongenadig. Er is geen schaduw van gebouwen of bomen en het water zelf reflecteert het licht. Dit fenomeen, vaak 'glare' of schittering genoemd, is de grootste vijand van je schermhelderheid.
Een scherm met 500 nits zal op een zonnige middag op het water bijna onleesbaar zijn.
Je zit dan te pielen met je hoofd, probeert schaduw te maken met je handen, en raakt afgeleid van het navigeren of vissen. Dat is niet alleen irritant, maar op den duur ook gevaarlijk.
Een scherm met voldoende nits (laten we zeggen vanaf 1000 nits) kan deze strijd aangaan. Het produceert zoveel eigen licht dat het de externe zonnestraling kan overstemmen. De kleuren blijven verzadigd, de contrasten zijn scherp en de details blijven zichtbaar.
Dit betekent dat je in één oogopslag ziet wat je moet weten, ongeacht de lichtomstandigheden.
Je blijft gefocust op het water en je boot, in plaats van op je apparatuur. Veiligheid en plezier gaan hier hand in hand.
Hoe werkt die techniek achter die hoge helderheid?
Het is niet alleen maar harder draaien aan de backlight. De technologie achter deze schermen is specifiek ontwikkeld voor extreme omstandigheden.
Fabrikanten zoals Garmin, Lowrance en Raymarine gebruiken speciale panelen, vaak met een technologie die 'optically bonded' glas wordt genoemd. Hierbij wordt het scherm en het beschermdglashard aan elkaar verbonden met een speciale lijm, zonder lucht ertussen. Dit elimineert interne reflecties en zorgt ervoor dat het beeld helderder en scherper overkomt.
Daarnaast is er de polarisatie. Veel maritieme schermen hebben een speciale polariserende filterlaag.
Dit filter blokkeert het felste weerkaatste licht van het wateroppervlak, wat de zichtbaarheid enorm verbetert. Als je ooit een goedkope outdoor-monitor hebt gebruikt, merk je direct het verschil. De combinatie van een extreem heldere backlight, optisch gebonden glas en polarisatie zorgt ervoor dat je bijvoorbeeld op een Raymarine Axiom+ scherm met 1000+ nits nog steeds perfect kunt zien waar je mee bezig bent, terwijl de zon vol op de behuizing staat.
De markt: modellen en prijzen
De markt voor maritieme elektronica kent een duidelijke rangorde. Aan de onderkant vind je instapmodellen.
Dit zijn vaak compacte fishfinders of GPS-plotter combinaties, zoals een Lowrance Hook Reveal 7 of een Garmin STRIKER Vivid 7sv. Deze schermen hebben meestal een helderheid van rond de 500-800 nits. Ze zijn prima te gebruiken op bewolkte dagen of in de schaduw van een cabine, maar zullen op een volle zomerdag op open water behoorlijk moeten worstelen. De prijzen voor deze modellen liggen vaak tussen de €350 en €600, afhankelijk van de sonar- en GPS-mogelijkheden.
Als je serieuzer bent en vaak onder zonnige omstandigheden vaart, kom je al snel uit bij de midden- en topklasse. Neem de Garmin ECHOMAP Ultra 2 serie of de Lowrance HDS Pro lijn.
Deze schermen (vanaf 9 inch) zijn vaak uitgerust met schermen die 1000 tot 1500 nits halen.
Ze hebben de genoemde optisch gebonden glas-technologie en geavanceerde polarisatiefilters. Je betaalt hier wel voor: een model uit deze klasse met een 10-inch scherm kan makkelijk tussen de €1200 en €2000 kosten. De Raymarine Axiom+ 9 RV, met zijn heldere display, zit in deze prijsklasse en is een veelgehoorde keuze voor serieuze watersporters.
De absolute topklasse zijn de professionele, grotere schermen die vaak los worden gemonteerd, of de high-end plotter/fishfinder combinaties van 12 inch en groter. Denk aan de Raymarine Axiom Pro RVX of de Garmin GPSMAP 1222xsv.
Deze schermen produceren licht van 1500 nits en hoger. Ze zijn gebouwd om te functioneren in de meest extreme omstandigheden, met de allerbeste beeldkwaliteit. Prijzen voor deze krachtpatsers beginnen bij ongeveer €2500 en lopen op tot ver over de €5000, afhankelijk van de grootte en de ingebouwde functionaliteit.
Een duurder scherm is niet alleen feller, het reageert ook sneller en heeft vaak betere kleuren onder alle hoeken, wat bij een boot die beweegt essentieel is.
Praktische tips voor de juiste keuze
Bij het kiezen van een scherm voor je boot is het verleidelijk om naar de grootte en de hoeveelheid knoppen te kijken, maar begin met de helderheid. Vraag jezelf af: waar vaar ik het meest?
Als je vooral in de schemering of 's nachts vist, is een standaard scherm misschien voldoende.
Maar als je van plan bent om in de zomer op open water te vissen of te navigeren, investeer dan in een scherm met ten minste 1000 nits. Het is een wereld van verschil. Probeer, als het even kan, een schemer in het echt te bekijken.
Ga naar een watersportwinkel en vraag of ze een demo-exemplaar buiten kunnen zetten. De meeste winkeliers zijn hier behulpzaam en begrijpen het belang ervan.
Test het niet alleen in de winkel, maar vraag ook naar de polarisatie. Draag een zonnebril met polariserende glazen en kijk naar het scherm. Als je dan nog steeds alles goed kunt zien, zit je goed. Sommige schermen werken minder goed met bepaalde soorten gepolariseerde brillen.
Vergeet de installatie niet. Zorg dat je het scherm op een plek plaatst waar je er makkelijk bij kunt, maar waar de zon niet rechtstreeks op kan schijnen, bijvoorbeeld door de ideale kijkhoek te bepalen onder een kleine overkapping of een zonnekap.
De combinatie van een fel scherm en een beetje schaduw maakt het lezen van je scherm tot een fluitje van een cent. En tot slot: sluit het scherm goed af. Een waterdichte behuizing is op een boot vanzelfsprekend, maar zorg dat de kabels goed zijn afgewerkt om storingen te voorkomen.